Brics là gì: động lực thay đổi trật tự thế giới đa cực

BRICS là nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới, bao gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, đóng vai trò đối trọng với các tổ chức phương Tây.

BRICS là gì và lịch sử hình thành

BRICS là tên viết tắt từ tiếng Anh của 5 quốc gia: Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi. Thuật ngữ này do nhà kinh tế Jim O’Neill (Goldman Sachs) đặt năm 2001, ban đầu là BRIC (4 nước), dự báo sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của thế giới.

Nhóm bắt đầu họp định kỳ từ 2006. Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên diễn ra tháng 6/2009 tại Yekaterinburg (Nga), đánh dấu chuyển hướng từ hợp tác kinh tế sang đối thoại chính trị đa phương. Năm 2010, Nam gia nhập, tên gọi chính thức thành BRICS.

BRICS vận hành theo nguyên tắc đồng thuận, không có văn kiện sáng lập hay bộ máy hành chính cố định. Chủ tịch luân phiên thay đổi mỗi năm, chịu trách nhiệm điều phối chương trình nghị sự. Trọng tâm của nhóm là thúc đẩy thương mại nội khối, chuyển giao công nghệ và nâng cao tiếng nói của các nước đang phát triển trong hệ thống tài chính quốc tế.

Thành viên BRICS

Ngoài 5 nước sáng lập (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi), nhóm chính thức mở rộng từ 1/1/2024 với 5 thành viên mới:

• Ai Cập
• Ethiopia
• Iran
• Ả Rập Xê Út
• Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất

Argentina từng được mời nhưng đã từ chối. Hiện nay, hơn 40 quốc gia khác đang trong diện xem xét hoặc chờ kết nạp. Các thành viên mới bổ sung trọng tâm vào năng lượng, nông nghiệp và cửa ngõ thương mại khu vực, giúp khối đa dạng hóa nguồn lực và giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng phương Tây.

Vị thế kinh tế của BRICS

BRICS hiện nắm giữ 40% dân số thế giới, sản xuất 25% GDP toàn cầu và 44% dầu thô. Với GDP danh nghĩa hơn 28,5 nghìn tỷ USD (28% kinh tế thế giới) và GDP PPP gần 34%, nhóm đã vượt G7 về quy mô sản xuất thực tế.

Trọng tâm kinh tế của BRICS xoay quanh 3 trụ cột:

• Thương mại nội khối & chuỗi cung ứng: Giảm phụ thuộc vào đồng USD, ưu tiên thanh toán bằng tiền tệ địa phương.
• Hạ tầng & công nghệ: Đầu tư vào giao thông, viễn thông, logistics và chuyển giao công nghiệp xanh (năng lượng tái tạo, dầu khí).
• Tài chính & vốn: Huy động nguồn vốn qua Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) và các quỹ dự phòng, hướng tới mục tiêu cung ứng nguyên liệu và hàng hóa chủ đạo toàn cầu vào 2050.

Nhóm hoạt động như bàn đạp đàm phán cho các nước đang phát triển trong IMF và WB, đòi hỏi cải cách cơ cấu bỏ phiếu và tăng tỷ trọng đại diện.

Thanh toán nội tệ và tương lai đồng USD

BRICS chưa có kế hoạch phát hành đồng tiền chung ngay ngắn hạn. Sự chênh lệch lớn về quy mô kinh tế, chính sách tiền tệ và dự trữ ngoại hối giữa các thành viên khiến việc áp đặt một đơn vị tiền tệ chung là bất khả thi hiện nay.

Thay vào đó, nhóm tập trung vào thanh toán đa biên bằng tiền tệ địa phương. Các hệ thống chuyển tiền quốc gia (UnionPay, Mir, RuPay, SPFS, ELO…) đang được tích hợp để tạo mạng lưới thanh toán xuyên biên giới độc lập, giảm phụ thuộc vào SWIFT và USD. Mục tiêu thực tế là bảo vệ dòng vốn khỏi lệnh trừng phạt và biến động tỷ giá, chứ không phải thay thế ngay đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Việt Nam với BRICS: Đối tác và cơ hội

Tính đến 14/6/2025, Việt Nam là quốc gia đối tác của BRICS. Lãnh đạo Việt Nam tham dự thượng đỉnh tháng 7/2025 tại Brazil, đánh dấu bước đi chiến lược trong đa phương hóa quan hệ quốc tế.

Doanh nghiệp và nhà đầu tư nên bám sát các tín hiệu thực tế từ NDB (Ngân hàng Phát triển Mới) và các hiệp định thanh toán nội tệ song phương. Ưu tiên theo dõi danh mục dự án hạ tầng & năng lượng xanh đang mở thầu vốn, cùng lộ trình chuyển đổi thanh toán bằng VND sang tiền tệ đối tác BRICS. Đây là kênh giúp doanh nghiệp xác định đúng thị trường mục tiêu và lộ trình xuất khẩu vào Trung Đông & châu Phi.