CPR là gì? Cứu người ngừng tim: 436.000 ca/năm ở Mỹ chỉ 10% sống sót

Bạn có bao giờ tự hỏi: một người bất ngờ ngất xỉu, không thở, tim ngừng đập, và bạn đứng đó, không biết phải làm gì, thì chuyện gì sẽ xảy ra? CPR là quy trình cấp cứu kết hợp ép tim ngoài lồng ngực và thông khí nhân tạo, giúp duy trì tuần hoàn máu giàu oxy lên não và các cơ quan quan trọng khi tim hoặc ngừng thở. Đây là cầu nối sống còn giữa lúc tim ngừng đập và khi nhân viên y tế đến nơi.

Định nghĩa CPR

CPR là chữ viết tắt của Cardiopulmonary Resuscitation, nghĩa là hồi sức tim phổi (hay hồi sinh tim phổi). Đây là quy trình cấp cứu kết hợp giữa ép tim ngoài lồng ngực và thông khí nhân tạo (thổi ngạt) nhằm cứu sống người đã ngừng thở hoặc tim ngừng đập. CPR không phải là phương pháp điều trị cuối cùng, mà là biện pháp tạm thời duy trì sự sống cho đến khi đội y tế chuyên nghiệp có thể can thiệp.

Dấu hiệu cần thực hiện CPR

CPR chỉ thực hiện khi bệnh nhân bất tỉnh, không thở hoặc thở không bình thường. Các tình huống có thể áp dụng CPR bao gồm: ngừng tim đột ngột, đuối nước, điện giật, ngộ độc hoặc nghiện chất gây ngừng tim, nhồi máu cơ tim, suy tim nặng và chấn thương nặng, khi những tình huống này dẫn đến ngừng tim hoặc ngừng thở.

Càng sớm càng tốt. Cơ hội sống sót giảm từ 7-10% cho mỗi phút khi tim không đập bình thường. CPR hiệu quả nhất trong vòng 5-10 phút đầu sau khi tim ngừng đập.

Quy trình DRSCAB

Trước khi bắt tay vào ép tim, bạn cần tuân theo nguyên tắc DRSCAB (giao thức của St. John Ambulance, Anh) hoặc CAB theo hướng dẫn của AHA (Hiệp hội Tim mạch Mỹ). Dưới đây là trình tự DRSCAB 6 bước giúp bạn xử lý đúng thứ tự, không bỏ sót bất kỳ yếu tố sống còn nào.

• Danger (sự nguy hiểm): Kiểm tra hiện trường có an toàn không. Không lại gần nếu có nguy cơ điện giật, chất độc, hoặc vật thể rơi. An toàn của người cấp cứu là ưu tiên số một.
• Response (phản ứng): Lay gọi bệnh nhân. Gõ nhẹ vào vai và hỏi lớn "Bạn có sao không?" để kiểm tra phản ứng. Nếu bệnh nhân không đáp ứng, đây là dấu hiệu bất tỉnh.
• Send (gọi cấp cứu): Gọi cấp cứu 115 là bước bắt buộc khi thực hiện CPR. Chỉ định người khác gọi, hoặc tự gọi nếu không có người hỗ trợ.
• Circulation (tuần hoàn): Kiểm tra phản ứng và nhịp thở của bệnh nhân. Nếu không có phản ứng và không thở bình thường, tim đã ngừng đập, bắt đầu CPR ngay. (Lưu ý: việc bắt mạch cảnh dành cho nhân viên y tế có chuyên môn; người dân thường chỉ cần quan sát phản ứng và nhịp thở.)
• Airways (đường thở): Khai thông đường thở, nghiêng đầu và nâng cằm để đường thở mở. Loại bỏ vật cản nếu nhìn thấy trong miệng.
• Breathing (nhịp thở): Kiểm tra xem bệnh nhân có thở không. Đặt tai gần miệng bệnh nhân, quan sát ngực. Nếu không thở hoặc thở không bình thường (thở gồng, agonal breathing, dấu hiệu thở khó với tiếng thở bất thường), bắt đầu CPR ngay.

Các bước ép tim và thổi ngạt

Đây là thao tác cốt lõi của CPR. Chu kỳ CPR gồm 30 lần ép ngực và 2 lần thổi ngạt, lặp lại liên tục cho đến khi có sự hỗ trợ chuyên nghiệp.

Ép tim ngoài lồng ngực:

• Đặt gót bàn tay giữa ngực bệnh nhân, đúng vị trí giữa 2 núm vú.
• Bàn tay còn lại chồng lên, ngón tay khum lại, không tì đè lên lồng ngực.
• Khuỷu tay giữ thẳng, dùng trọng lượng cơ thể thay vì chỉ lực cánh tay.
• Ép sâu 5-6cm, tốc độ 100-120 lần/phút. Đếm to để giữ nhịp: "một không, một hai, một không…"
• Ngực phải trở lại vị trí ban đầu sau mỗi lần ép, không tì đè lên ngực giữa các lần ép.
• Duy trì liên tục, không ngắt quãng quá 10 giây.

Thổi ngạt:

• Nghiêng đầu bệnh nhân, nâng cằm để đường thở mở.
• Bịt mũi bệnh nhân bằng ngón tay cái và ngón trỏ.
• Hà hơi vào miệng bệnh nhân trong 1 giây, quan sát ngực phồng lên.
• Thực hiện 2 lần thổi sau mỗi 30 lần ép ngực.

Lặp chu kỳ 30:2 cho đến khi bệnh nhân cử động, nhân viên y tế đến nơi, hoặc AED (máy khử rung tim tự động, thiết bị phân tích nhịp tim và tự động cho xung điện để phục hồi nhịp tim bình thường) có sẵn.

Phiên bản Hands-Only

Nếu bạn không biết hoặc không tự tin thực hiện hô hấp nhân tạo, CPR Hands-Only (chỉ ép tim) là lựa chọn thay thế hiệu quả. Người không phải nhân viên y tế vẫn có thể thực hiện kỹ thuật này.

Cách thực hiện: tiếp tục ép ngực liên tục ở tốc độ 100-120 lần/phút, sâu 5-6cm, vị trí giữa ngực cho đến khi nhân viên y tế đến. Đây là lựa chọn cho người không tự tin thổi ngạt; khi có nhân viên y tế hướng dẫn hoặc sẵn sàng thực hiện hô hấp nhân tạo, bạn có thể kết hợp ép tim với thổi ngạt theo chu kỳ 30:2.

Kỹ thuật cho trẻ em và trẻ sơ sinh

CPR cho trẻ khác người lớn về lực ép và vị trí đặt tay.

• Trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi: Dùng 2 ngón tay, đặt giữa ngực (giữa 2 núm vú), ép sâu khoảng 3-4cm (tương đương 1/3 đường kính ngực).
• Trẻ em từ 1-5 tuổi: Dùng 1 hoặc 2 tay tùy kích thước trẻ, ép sâu khoảng 1/3 đường kính trước-sau lồng ngực (khoảng 5cm, tùy kích thước từng trẻ).

Tốc độ ép vẫn giữ 100-120 lần/phút. Chu kỳ 30:2 áp dụng cho người dân thường (đơn cấp cứu viên). Nếu hai nhân viên y tế cùng cấp cứu trẻ, AHA khuyến nghị tỷ lệ 15:2.

Rủi ro và khung thời gian vàng

CPR có thể gây tổn thương vật lý: gãy xương sườn, gãy xương ức, chảy máu trong lồng ngực, tổn thương khí quản và thực quản. Những tổn thương này là chấp nhận được khi so với nguy cơ tử vong, vì cứu sống người bệnh quan trọng hơn mọi rủi ro cơ học.

Tuy nhiên, CPR chỉ thực sự hiệu quả khi được thực hiện đúng khung thời gian. Cơ hội sống sót giảm 7-10% cho mỗi phút không có nhịp tim. Ở Mỹ, mỗi năm có khoảng 436.000 ca ngừng tim; khoảng 90% người bị ngừng tim ngoài bệnh viện không qua khỏi.

Điều này có nghĩa một điều: khi chứng kiến ai đó bất ngờ ngất xỉu, không thở, đừng chờ xem có sao không. Hãy hành động ngay. Gọi 115. Bắt đầu ép ngực. Mỗi giây trôi qua là mỗi phần trăm cơ hội sống sót bị mất đi.