Nato là gì, liên minh quân sự phòng thủ tập thể xuyên đại tây dương

NATO là gì? Đây là tổ chức hiệp ước bắc đại tây dương, một liên minh quân sự chính trị được thành lập năm 1949 nhằm ngăn chặn sự bành trướng của liên xô và bảo vệ an ninh cho các quốc gia thành viên thông qua cơ chế phòng thủ tập thể.

NATO là gì và tại sao được thành lập

NATO là tổ chức hiệp ước bắc đại tây dương, một khối liên minh quân sự chính trị lớn nhất thế giới liên kết các quốc gia châu Âu, Hoa Kỳ và Canada.

Liên minh này được thành lập vào năm 1949 với mục đích chính là ngăn chặn sự mở rộng ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản và liên xô tại châu Âu.

Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, mối đe dọa từ lực lượng vũ trang liên xô trở nên rõ rệt, đặc biệt sau vụ phong tỏa berlin năm 1948 và cuộc đảo chính thành công tại tiệp khắc.

Ngoại trưởng anh ernest bevin và các nhà lãnh đạo phương tây nhận thấy cần một chiến lược quân sự chung để bảo vệ các nước tây âu.

Hiệp ước bắc đại tây dương được ký kết tại washington dc vào ngày 4 tháng 4 năm 1949. Mười hai quốc gia sáng lập gồm mỹ, anh, pháp, canada, bỉ, đan mạch, iceland, ý, luxembourg, hà lan, na uy và bồ đào nha đã cam kết đoàn kết. Cơ quan quyền lực cao nhất là hội đồng bắc đại tây dương, nơi đại diện các nước thành viên họp dưới sự chủ trì của tổng thư ký. Trụ sở chính của tổ chức đặt tại brussels, bỉ.

Tôi sẽ giúp bạn nắm rõ rằng ngay từ đầu, NATO đã hoạt động như một công cụ chính trị để giải quyết các vấn đề quốc phòng và xây dựng lòng tin giữa các thành viên, từ đó ngăn ngừa xung đột.

Đặc điểm và cơ chế hoạt động của NATO

NATO vận hành dựa trên nguyên tắc phòng thủ tập thể, liên kết chính trị và quân sự xuyên đại tây dương, đồng thời không sở hữu lực lượng vũ trang riêng.

Điều 5 của hiệp ước washington quy định rõ ràng: một cuộc tấn công vũ trang vào một hoặc nhiều thành viên sẽ được coi là tấn công vào tất cả. Khi đó, các nước còn lại có trách nhiệm giúp đỡ, bao gồm cả việc sử dụng lực lượng vũ trang. Kể từ khi thành lập, điều khoản này chỉ được viện dẫn một lần duy nhất sau sự kiện khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001 tại mỹ.

Về mặt quân sự, tổ chức không có quân đội riêng mà huy động lực lượng thống nhất dưới sự chỉ huy của bộ tổng chỉ huy liên minh khu vực. Tư lệnh tối cao lực lượng đồng minh luôn là tướng mỹ, phản ánh vai trò chủ đạo của washington trong khối. uỷ ban quân sự gồm tổng tham mưu trưởng các nước thành viên do tổng thư ký đứng đầu sẽ phụ trách kế hoạch phòng thủ.

NATO yêu cầu mọi quốc gia thành viên chi ít nhất hai phần trăm thu nhập quốc dân cho quốc phòng. Chỉ có ba quốc gia làm được điều này vào năm 2014, nhưng dự kiến hai mươi ba nước sẽ đạt mục tiêu đó vào năm 2024. Chi phí quân sự của toàn khối chiếm bảy mươi phần trăm ngân sách quốc phòng thế giới, trong đó riêng mỹ đóng góp khoảng năm mươi phần trăm.

Bạn có thể thấy các thành viên châu Âu và canada cùng tăng chi tiêu quốc phòng ước tính khoảng chín phần trăm vào năm 2023 và được dự báo sẽ tăng thêm mười tám phần nữa vào năm 2024.

Danh sách các quốc gia thành viên NATO

Tính đến năm 2024, NATO hiện có 32 quốc gia thành viên trải rộng trên khắp châu Âu và bắc mỹ.

Danh sách này phản ánh quá trình mở rộng từ nhóm sáng lập sang các quốc gia đông âu và cựu liên xô. Tôi liệt kê theo từng giai đoạn để bạn dễ theo dõi tiến trình gia nhập của các nước:

• Nhóm mười hai nước sáng lập năm 1949: bỉ, canada, đan mạch, pháp, iceland, ý, luxembourg, hà lan, na uy, bồ đào nha, vương quốc anh và mỹ. • Giai đoạn chiến tranh lạnh mở rộng: hy Lạp và thổ Nhĩ kỳ (tháng hai 1952), cộng hoà liên bang đức (1955), tây ban Nha (tháng năm 1982). • Sau chiến tranh lạnh (1999-2004): ba lan, cộng hoà séc, hungary (1999); bulgaria, estonia, latvia, lithuania, romania, slovakia, slovenia (2004). • Giai đoạn 2009-2020: albania, croatia (2009); montenegro (2017); bắc macedonia (2020). • Gia nhập gần nhất: phần lan (tháng tư 2023) và thụy điển (tháng ba 2024).

Iceland là thành viên duy nhất không có quân đội riêng vì lực lượng mỹ thường trực tại đây đảm nhiệm vai trò lực lượng phòng vệ. Tây ban Nha không tham gia trong cơ cấu quân sự của khối nhưng vẫn là thành viên chính trị.

Lịch sử hình thành và mở rộng của NATO

Lịch sử hình thành và mở rộng của NATO bắt đầu từ hiệp ước brussels năm 1948, sau đó liên tục mở rộng sang các quốc gia đông âu và cựu liên xô sau chiến tranh lạnh.

Tiền thân của liên minh là hiệp ước brussels được ký ngày 17 tháng ba năm 1948 bởi bỉ, pháp, vương quốc anh, hà lan và luxembourg nhằm bảo vệ tây âu trước liên xô. Tháng chín năm 1948, tổ chức quốc phòng liên hiệp phương tây được thành lập. Tuy nhiên, sự chênh lệch lực lượng với liên xô và diễn biến tại tiệp khắc thúc đẩy mỹ tham gia.

Tại lầu năm góc năm 1948, ngoại trưởng mỹ george c. marshall chủ trì cuộc đàm phán giữa lãnh đạo châu âu và quan chức quốc phòng mỹ. Kết quả là hiệp ước bắc đại tây dương được ký ngày 4 tháng 4 năm 1949 tại washington dc. Từ 12 thành viên ban đầu, khối không ngừng mở rộng.

Sau khi tổ chức hiệp ước warsaw giải thể năm 1991, NATO tập trung cải tổ cơ cấu và kết nạp phần lớn các nước trong khối warsaw cũ. Pháp từng rút khỏi bộ chỉ huy quân sự năm 1966 nhưng quay trở lại năm 2009. Từ năm 1999 đến 2024, NATO đã thêm 20 quốc gia mới, chủ yếu là các nước từng thuộc khối đối địch, khẳng định vai trò an ninh khu vực và toàn cầu.

Liên minh này cũng điều phối các kế hoạch quân sự và thực hiện các cuộc tập trận chung. NATO từng hỗ trợ liên hợp quốc bằng cách can thiệp vào cuộc chiến ở nam tư cũ từ năm 1992 đến năm 2004, đồng thời tham gia các chiến dịch tại afghanistan và iraq sau sự kiện 11 tháng 9.

Cách thức NATO hỗ trợ Ukraine

NATO hỗ trợ Ukraine thông qua quỹ tài chính, cung cấp vũ khí và huấn luyện, nhưng không đưa quân trực tiếp tham chiến.

Liên minh đề xuất thành lập quỹ trị giá 100 tỷ usd để hỗ trợ Ukraine trong năm năm tới. Viện kiel ghi nhận mỹ đã phân bổ 50,4 tỷ euro và các nước châu âu phân bổ 32 tỷ euro cho viện trợ quân sự. Các thành viên cung cấp vũ khí chống tăng, hệ thống phòng thủ tên lửa, xe tăng, tên lửa tầm xa và máy bay chiến đấu f-16.

NATO chưa đưa quân đến ukraine hay thực thi vùng cấm bay để tránh kéo vào xung đột trực tiếp với nga. Thay vào đó, nhóm liên lạc quốc phòng do mỹ đứng đầu phối hợp cung cấp vũ khí và huấn luyện. Tổng thống joe biden cũng cam kết hợp tác với đức, ý, hà lan và romania tài trợ hệ thống tên lửa patriot nhằm tăng cường phòng không.

Bạn có thể tự theo dõi tiến trình hỗ trợ này bằng cách truy cập các báo cáo thường niên của viện kiel hoặc văn bản cam kết quốc phòng của từng nước thành viên, nơi ghi rõ hạn ngạch đóng góp và loại vũ khí bàn giao.